Mô hình kinh doanh là gì?
Mô hình kinh doanh được hiểu là một cách thức, mô tả cụ thể hay bản thiết kế chi tiết về cách một doanh nghiệp hoạt động, tạo ra những giá trị riêng và lợi nhuận. Bao gồm nhiều yếu tố khác nhau cấu thành như cách tổ chức, hoạt động; phân phối sản phẩm, dịch vụ; cách tiếp cận thị trường, tạo thu nhập và quản lý chi phí, tài chính, nguồn vốn,… Và tất cả các quy trình cũng như chính sách kinh doanh mà một doanh nghiệp áp dụng, tuân theo đều là một phần của mô hình kinh doanh.
Khóa học Quản Trị Và Vận Hành Chiến lược nguồn vốn tại Viện Quản Lý Alpha
Có nhiều loại Mô hình kinh doanh khác nhau, từ bán lẻ truyền thống đến các mô hình dựa trên sự sáng tạo và công nghệ hiện đại ngày nay.
Xem thêm: Hướng dẫn thiết lập mô hình kinh doanh thu hút nhà đầu tư
Mô hình kinh doanh tốt sẽ đem đến những lợi ích gì cho doanh nghiệp?
Có thể nói Mô hình kinh doanh hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định sự thành bại của một doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp mới khởi nghiệp, vừa và nhỏ.
Lợi ích của Mô hình kinh doanh đối với Doanh nghiệp ở Việt Nam
Mô hình kinh doanh là định hướng chiến lược phát triển của công ty/ doanh nghiệp của hiện tại và tương lai. Một Mô hình kinh doanh hiệu quả sẽ đem đến nhiều lợi ích bao gồm:
Xác định chiến lược: Mô hình kinh doanh giúp định rõ chiến lược kinh doanh tổng thể dài hạn/ ngắn hạn của doanh nghiệp.
Tối ưu hóa nguồn lực: Tập trung vào phát triển các nguồn lực chính của doanh nghiệp như nguồn vốn, nhân lực, công nghệ kỹ thuật,…
Tăng lợi thế cạnh tranh: Bằng việc cung cấp giá trị độc đáo cho khách hàng và tối ưu hóa các hoạt động, nguồn lực giúp tối ưu hóa tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Minh bạch và hiệu suất lớn: Như một cơ sở để đánh giá, đo lường hiệu suất kinh doanh, Mô hình kinh doanh giúp doanh nghiệp nhìn nhận rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp mình.
Thu hút đầu tư: Mô hình kinh doanh tiềm năng mang lại lợi nhuận cao và bền vững chắc chắn sẽ thu hút được nhiều nhà đầu tư và các đối tác kinh doanh tiềm năng.
Mở rộng và thích ứng với thị trường: Tận dụng Mô hình kinh doanh linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng và nhanh chóng thích ứng với sự thay đổi của thị trường đang liên tục biến đổi và nhu cầu của khách hàng.
Các thành phần thiết yếu có trong Mô hình kinh doanh
Các thành phần có trong Mô hình kinh doanh
Có thể thấy mỗi một mô hình kinh doanh đều sẽ mang trong mình những nét đặc trưng cũng như chức năng riêng. Tuy nhiên, chúng đều bao gồm những thành phần cơ bản như sau:
Giá trị đề xuất (Value Proposition): Một tính năng cụ thể là cho sản phẩm/dịch vụ của bạn hấp dẫn khách hàng. Cũng được hiểu như là niềm tin của khách hàng về những giá trị họ sẽ nhận được khi bỏ tiền tiêu dùng sản phẩm, thương hiệu đó.
Thị trường mục tiêu (Target Customers): Một nhóm người tiêu dùng cụ thể được xác định qua nghiên cứu, có nhu cầu đến sản phẩm, dịch vụ.
Cấu trúc giá (Revenue Model): Là cách bạn tạo ra doanh thu từ sản phẩm hoặc dịch vụ của mình.
Kênh phân phối (Distribution Channel): Là phương thức bạn sử dụng để đưa sản phẩm hoặc dịch vụ của mình đến khách hàng mục tiêu.
Quan hệ với khách hàng (Customer Relationship): Là cách bạn tương tác và duy trì mối quan hệ với khách hàng sau khi họ mua sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn.
Nguồn nguyên liệu (Key Resources): Là tài nguyên quan trọng mà doanh nghiệp của bạn cần để hoạt động, bao gồm nhân lực, vật liệu, công nghệ, v.v.
Hoạt động chính (Key Activities): Là các hoạt động cốt lõi mà doanh nghiệp của bạn thực hiện để tạo ra và giao hàng sản phẩm hoặc dịch vụ.
Đối tác chính (Key Partners): Là các tổ chức hoặc cá nhân khác mà doanh nghiệp hợp tác để đạt được mục tiêu kinh doanh, bao gồm nhà cung cấp, đối tác sản xuất, đối tác phân phối, v.v.
Nguồn tài chính (Key Resources): Là các nguồn tài chính mà doanh nghiệp của bạn sử dụng để hoạt động, bao gồm vốn riêng, vốn vay, v.v.
Cấu trúc chi phí (Cost Structure): Là cách bạn phân bổ và quản lý các chi phí để hoạt động doanh nghiệp, bao gồm chi phí cố định, biến đổi và chi phí đầu tư.
Đây là yếu tố cần thiết để tạo nên một mô hình kinh doanh đúng nghĩa, tất nhiên không phải doanh nghiệp nào cũng có thể hình thành ý tưởng đó một cách rõ ràng dựa trên những thành phần này.
7 bước xây dựng quy trình Mô hình kinh doanh hiệu quả
7 bước xây dựng Mô hình kinh doanh hiệu quả đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp
B1: Nghiên cứu thị trường và phân tích khách hàng
B2: Xác định giá trị đề xuất (Value Proposition)
B3: Xác định mô hình kinh doanh
B4: Thiết kế sản phẩm hoặc dịch vụ
B5: Phát triển kênh phân phối
B6: Tạo quan hệ với khách hàng
B7: Đánh giá và điều chỉnh
Xem thêm: Chi Tiết Xây Dựng Mô Hình Kinh Doanh Và Chiến Lược Vốn Thu Hút Nhà Đầu Tư
Top 10 Mô hình kinh doanh hiệu quả và dễ sinh lời nhất tại Việt Nam 2024 – 2026
Top 10 Mô hình kinh doanh hiệu quả và dễ sinh lời nhất tại Việt Nam gần đây
Thương mại điện tử: Người dùng Internet ngày càng thích lên các diễn đàn mua sắm, nơi mọi nội dung đều do người dùng tạo ra, và chính người dùng có thể thảo luận, mặc cả thậm chí mua bán mà không cần đến người môi giới.
Ví dụ: Lazada, shopee, Tiki, Sendo,…
Free Model – Mô hình kinh doanh miễn phí: Miễn phí cũng là một mô hình kinh doanh, trong đó ít nhất một phân khúc khách hàng đông đảo có thể hưởng lợi từ một sản phẩm/dịch vụ miễn phí một cách liên tục, được tài trợ bởi một thành phần khác trong mô hình kinh doanh hoặc một phân khúc khách hàng khác như thu phí từ các công cụ nâng cao hay đơn giản chỉ từ các quảng cáo.
Ví dụ: Youtube, Google, Facebook,…
ON DEMAND MODEL – Mô hình Theo yêu cầu: “Thời gian là tiền bạc” như là “tôn chỉ” của mô hình kinh doanh này vậy. Doanh nghiệp là người có hàng hóa hay thời gian sẽ bán (hay cung cấp) cho khách hàng là người không có hàng hóa & thời gian nhưng có tiền …
Ví dụ: Airbnb, Grab, Uber, …
SUBSCRIPTION MODEL – Mô hình Thuê bao: Mô hình Thuê bao giống như một “câu lạc bộ” dành riêng cho hội viên và khách hàng. Nó bắt buộc khách hàng đăng ký thành viên (tên và mật khẩu) để được truy cập vào những nội dung chính, và Bạn phải trả tiền thuê theo tháng hay năm để có được những quyền lợi đặc biệt.
Ví dụ: Nextflit, Amazon, CGV,…
The Freemium Model – Miễn phí kết hợp cao cấp: Freemium là một mô hình kinh doanh hoạt động dựa trên việc cung cấp miễn phí các dịch vụ/sản phẩm với các chức năng cơ bản nhưng thu phí nếu người sử dụng muốn dùng các chức năng cao cấp hơn (premium) của dịch vụ/sản phẩm.
Ví dụ: Canva Pro, Freepik Premium, Spotify Premium, Youtube Premium,…
The Ecosystem – Hệ sinh thái: Khi bạn sử dụng sản phẩm từ Amazon, Apple, Google hay Microsoft nghĩa là bạn đang tham gia vào một hệ sinh thái chứ không đơn thuần là chọn một thiết bị, ứng dụng hay dịch vụ. Các hãng đang nỗ lực “trói” người tiêu dùng và giành phần lớn miếng bánh thị phần.
Ví dụ: Amazon, Apple, Vingroup,…
The Experience Model – Mô hình trải nghiệm: Tại các gian hàng trưng bày của Tesla, khách hàng có thể xem xét, thử xe, tìm hiểu đủ kiểu trước khi quyết định mua. Đây được xem là một khởi đầu có ý nghĩa trong mô hình kinh doanh hiện đại: Mua bán nhanh chóng, gọn nhẹ, hiện đại, dễ dàng hơn rất nhiều và khiến người mua thích thú khi khách hàng không phải “chịu đựng” sự theo đuổi của các đại lý cũng như vô số thủ tục phức tạp khác.
Ví dụ: Tesla, Walt Disney World, Royal Dutch Airlines,…
Access Over Ownership – Chia sẻ quyền sở hữu: Dịch vụ chia sẻ quyền sở hữu là một mô hình cho thuê sản phẩm/dịch vụ mà theo đó, người thuê có quyền sử dụng trong một khoảng thời gian ngắn, thường là theo giờ. Dịch vụ này thu hút những khách hàng chỉ thỉnh thoảng sử dụng sản phẩm/dịch vụ hoặc những người thích đổi qua nhiều loại sản phẩm/dịch vụ khác thay cho món đồ họ dùng thường ngày.
Ví dụ: Zipcar, Airbnb, Mobility, Sharoo.com
The Pyramid – Mô hình Kim tự tháp: Mô hình đa cấp kim tự tháp hoạt động theo cấp bậc, người tham gia sau “trả lợi nhuận” cho người tham gia trước. Và cần số lượng người tham gia lớn để chi trả cho người tham gia trước.
Ví dụ: Amazon, Microsoft, …
Mô hình máy in & hộp mực (lưỡi dao cạo): Trong mô hình kinh doanh này, 1 sản phẩm (dao cạo) được bán với giá thấp trong khi 1 vật phẩm khác (lưỡi dao) được bán với giá cao hơn. Nó còn được gọi là mô hình kinh doanh máy in và hộp mực. Bạn chỉ cần mua máy in 1 lần nhưng việc thay thế mực mới là khoản phải chi định kỳ.
Ví dụ: Xbox, máy in HP, máy pha cà phê Nespresso,…
